Kreatywne Wibracje

 

DRAMA -  OKAZJA DO ZADAWANIA PYTAŃ

  Drama stwarza okazję do zadawania pytań, rozwiązywania problemów. Po określeniu przez nauczyciela sytuacji wyjściowej następuje swobodne rzucanie pomysłów, ustalenie scenariusza działań, ich ocena i analiza. Jest to cecha charakterystyczna dla postaw twórczych, o kształtowanie których upominają się współczesne koncepcje edukacyjne. Dzięki ćwiczeniom sprawności komunikacyjnych uczniowie stają się otwarci w kontaktach z innymi ludźmi. Analiza postaci trudnych i konfliktowych sprzyja w zdobywaniu podstaw ocen moralnych. Drama daje nauczycielowi możliwości niezwykłego kontaktu z dzieckiem, motywowania go do pracy nad rozwojem całej osobowości.

Wielkim atutem dramy jest fakt odwoływania się do indywidualności każdego dziecka, co sprzyja zaspokajaniu jego osobistych pragnień. Drama wdraża do samodzielności i aktywności, rozwija wyobraźnię, fantazję oraz plastykę ciała. Jako kontynuacja zabawy aktywizuje dziecko, rozbudza jego wyobraźnię, a przez to ułatwia i pogłębia przyswajanie treści i form językowych, rodzi sprzyjające warunki do kształtowania sprawności językowej.

Współczesna szkoła powinna świadomie i konsekwentnie organizować takie działania, które rozbudzą naturalną aktywność i postawę twórczą w każdym dziecku. Staje się to szczególnie ważne, gdy mamy do czynienia z małymi dziećmi. Są one bowiem spontaniczne, otwarte, nie obciążone stereotypami nauczania, obawą przez zbyt częstą represyjnością szkoły. Będą więc szybko wchłaniać przekazywane treści. Potrzeba komunikowania się jest na tym etapie niezwykłym elementem rozwoju dziecka. Stanowi warunek jakichkolwiek rezultatów jego działalności. Nie może być bowiem efektów bez porozumiewania się i przekazywania informacji. Komunikacja staje się tym bardziej niezbędna , kiedy dziecko w ramach zespołu zmierza do osiągnięcia wytyczonych, wspólnych celów.

W dramie można wyróżnić cztery podstawowe grupy zajęć. Są to według Gavina Boltona:

  proste doświadczenia, wprawki dramowe, ćwiczenia dramowe, gry i inne formy artystyczne;

  gry dramowe;

  teatr;

  drama właściwa.

W pracy z dziećmi na etapie edukacji wczesnoszkolnej szczególnie przydatne są:

Proste ćwiczenia - ćwiczenia rozwijające wrażliwość zmysłów: słuchu, wzroku, dotyku, węchu i smaku, doskonalące refleks, polegające np. na rozpoznawaniu dźwięków, uważnym obserwowaniu otoczenia, naśladowaniu ruchów, rozpoznawaniu obiektów za pomocą dotyku, a pokarmów za pomocą węchu i smaku.

Wprawki dramowe - podczas których dzieci przypominają sobie wrażenia wzrokowe, słuchowe, smakowe, węchowe i dotykowe i swoje doświadczenia wykorzystują w nowych sytuacjach (rozwijanie wyobraźni). W tej grupie mieszczą się ćwiczenia intonacyjne, językowe (np. powiedz tak jak człowiek zdenerwowany, wesoły, smutny), ruchowe (np. chodzimy jak małpki, wspinamy się na stromą górę), mimiczne (np.wyrażanie za pomocą mimiki różnych uczuć: strach, radości, złości, itd.).

Ćwiczenia dramowe - zwykle dotyczą sytuacji, w których dochodzi do konfliktu. Wśród nich są ćwiczenia typu: "Dokończ opowiadanie" (np. nauczyciel lub dziecko rozpoczyna opowiadanie, dzieci kolejno rozwijają je, dodając po jednym zdaniu), "Zmień zakończenie opowiadania" (zmiana tragicznego zakończenia opowiadania na optymistyczne lub tworzenie własnej wersji zakończenia), praca w parach (np. wywiad z bohaterem opowiadania), scenki i sytuacje improwizowane (np. odtwarzanie sytuacji konfliktowej w sklepie, próba rozwiązania konfliktu w grupie rówieśniczej), inscenizacje improwizowane (uczniowie wchodzą w role bohaterów utworu, prezentują tekst własnymi słowami, ale zachowują się zgodnie z jego treścią).

Gry - rozwijają sprawność fizyczną i intelektualną, doskonalą refleks, koncentrację, aktywność dziecka oraz sprzyjają harmonijnemu rozwojowi. Jako wstępne ćwiczenia dramowe wykorzystywane są:

  gry z wyobrażonymi przedmiotami (dzieci bawią się przedmiotami, które sobie jedynie wyobrażają np. piłką, skakanką);

  gry w wyobrażonych sytuacjach (dzieci prezentują swoją reakcję na dowolny przedmiot zgodnie z poleceniem nauczyciela, np. zachwycasz się nim, uważaj, parzy!);

  gry w wyobrażonej przestrzeni (dzieci za pomocą gestów i mimiki prezentują sytuację nakreśloną przez nauczyciela, np. zabłądziłeś w górach, szukasz drogi do domu, słyszysz czyjeś kroki: kto to może być?);

  gry typu "powstawanie z niczego" (np. wyobraź sobie, że jesteś nasionkiem, kiełkujesz, rośniesz i wyrasta z ciebie kwiat);

  gry matematyczne sprzyjające utrwalaniu pojęć matematycznych.

 

Osoba prowadząca zajęcia metodą dramy nie narzuca dzieciom sposobów realizowania zadań ale pomaga rozwijać i wzbogacać ich własne umiejętności. W tym celu ma do dyspozycji techniki dramowe, które mogą być różne ale ich podstawowe elementy pozostaję niezmienne. Podstawowym elementem na, którym opiera się drama jest temat. Musi on być jasno określony i nie powinien obejmować zbyt dużego obszaru. Najlepszym wyjściem jest skupić się na poszczególnym zagadnieniu i nie nawarstwiać jednocześnie wielu problemów. Jako najważniejszą płaszczyznę dramy Krystyna Pankowska wymienia symbolizacje, zwaną również tworzeniem i używaniem metafor. Polega ona na tym, aby nakłonić uczestników do wypracowania innych znaczeń poza dosłownymi. Powinni oni nie tyle precyzyjnie wykonywać pewne czynności, co starać się dostrzegać ukryte za nimi głębsze sensy. Zatem każde działanie czy przedmiot wykorzystywany w dramie powinien mieć charakter symbolu, czyli przekazywać biorącym udział w zajęciach jakąś dodatkową treść. Prowadzący powinien bardzo umiejętnie dobierać symbole. Powinny one zawierać w sobie tak wiele znaczeń, jak tylko to jest możliwe. Istnieje ponad dwadzieścia technik dramy. Przy ich wyborze należy pamiętać o konieczności dostosowania do potrzeb rozwijającej się psychiki, wieku uczniów oraz stopnia zaawansowania grupy. Drama jest metodą pedagogiczną, która dzięki odwoływaniu się do indywidualności każdej jednostki ludzkiej sprzyja wydobywaniu i rozwijaniu najbardziej pożądanych cech osobowości człowieka. Wykorzystuje naturalną skłonność dziecka do naśladownictwa i zabawy, a także umiejętność życia fikcją literacką. Poprzez dramę można często rozwiązywać sytuacje, sporne, konfliktowe. Poznawanie takich sytuacji i skutków ludzkich zachowań oraz sposobów poszukiwania właściwych rozwiązań przyspiesza emocjonalne, , intelektualne i społeczne dojrzewanie dziecka. Dzięki dramie dzieci obserwują różne zachowania, dochodzą samodzielnie do najlepszych rozwiązań, a tym samym uczą się unikać błędów w życiu.

  Brian Way tak ujmuje istotę dramy: „Odpowiedź na wiele prostych pytań może przyjąć jedną z dwu form: albo informacji, albo też bezpośredniego doświadczenia. Pierwszy typ odpowiedzi przynależy do kategorii kształcenia akademickiego, drugi właściwy jest dramie. Niech to będzie na przykład pytanie: Kto to jest osoba niewidoma? Odpowiedzią może być: Osoba niewidoma jest osobą nie mogącą widzieć. Alternatywna odpowiedź to: Zamknij oczy i nie otwierając ich spróbuj znaleźć wyjście z pokoju. Pierwsza odpowiedź zawiera zwięzłą i ścisłą informację. Intelekt jest być może usatysfakcjonowany. Jednak druga odpowiedź dostarcza pytającemu momentów bezpośredniego doświadczenia, przekraczającego zwykła wiedzę, wzbogacającego wyobraźnię, prawdopodobnie poruszającego serce i duszę tak samo, jak umysł. Taka jest w dużym uproszczeniu właściwa funkcja dramy”.

Opracowanie: Beata Skawina, Adam Kamiński

 

Literatura;

1.    A. Matelska, Zabawy dramowe w edukacji wczesnoszkolnej, ODN, Poznań 2001
2.    B. Way, Drama, WSIP, Warszawa 1997
3.    K. Pankowska, Edukacja przez dramę, WSIP 1997
4.    K. Pankowska, Pedagogika dramy, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2000       5. A. Dziedzic, J. Pichalska, E. Świderka: Drama na lekcjach języka polskiego. Warszawa 1995.
6. B. Mineyko: Improwizacje w klasach I-III. Warszawa 1986.
7. E. Grodzka - Mazur: Zabawy parateatralne w klasach I-III jako stymulatory rozwoju możliwości dziecka. Cieszyn 1996.
8. L. Rybotycka: Gry dramatyczne. Teatr młodzieży. Warszawa 1986.
9. B. Przybylska - Matula, G. Muszyńska, B. Kotulska, B. Pocwa: Dramowa interpretacja lektur szkolnych. Warszawa 2004.
10. B. Sikorka - Żyrek: Drama w edukacji wczesnoszkolnej. Życie Szkoły 1997 nr2.